Waarom schrijvers AI-feedback makkelijker accepteren dan menselijke kritiek
Voor de meeste schrijvers is de beste schrijfcoach er eentje die geen emotionele band met ze opbouwt. Schrijvers vermijden namelijk de feedback die ze keihard nodig hebben omdat het voelt alsof ze zichzelf blootgeven. AI verandert dat.
De verborgen kosten van menselijke feedback
Schrijven is een persoonlijke expressie van jezelf, dus mensen die zeggen “trek het je niet persoonlijk aan”, dat is gewoon onzin. Als een mens je vertelt dat er iets mis is met je manuscript, doet dat pijn.
Een andere verborgen prijs die je betaalt, is het manuscript-in-de-la-fenomeen. Jarenlang werk dat je nog nooit aan iemand hebt laten zien omdat je je ervoor schaamt of omdat je niet zeker weet of het wel goed (genoeg) is.
Dus wat er echt op het spel staat, is niet alleen de tekst maar je identiteit als schrijver. Je eigenwaarde.
Dat is wat menselijke feedback ontvangen zo moeilijk maakt, het draagt een sociaal oordeel met zich mee. En dat blijft hangen na de coachingsessie.
De psychologie van schaamte en creatief werk
Schrijven legt je denkpatronen bloot, je waarden, je verbeelding, allemaal heel persoonlijk.
Daarom hebben veel schrijvers last van het het impostersyndroom (oplichterssyndroom). Clance en Imes (1978) toonden aan dat high achievers positieve feedback negeren en bang zijn ontmaskerd te worden.
Wie ben ik om dit onderwerp te bespreken? Misschien komen mensen erachter dat ik niet de expert ben die ik lijk te zijn. Wel, je bent misschien wel die expert, maar voelt je toch een ‘bedrieger’.
Er is ook afwijzingsgevoeligheid (Downey & Feldman, 1996). Sommige mensen gaan vanuit hun karakter standaard uit van afwijzing.
En dit leidt tot vermijding of defensieve reacties.
Dat leidt tot een paradox: de schrijvers die feedback het hardst nodig hebben, zijn vaak degenen die het vermijden.
Waarom een menselijke criticus voelt als een permanente getuige
Een belangrijke reden waarom een menselijke criticus voelt als een permanente ‘getuige’ is het zogeheten spotlighteffect (Gilovich et al, 2000). Dit houdt in dat we enorm overschatten hoeveel anderen onze fouten opmerken.
Misschien ben je onzeker over bepaalde passages waarvan je ergens wel weet, of voelt, dat ze niet zo goed zijn.
Maar in werkelijkheid vallen ze misschien helemaal niet op. Dat is zoals een muzikant op het podium die elke fout voelt aan zijn vingers, terwijl het publiek het niet eens merkt.
Bij een menselijke schrijfcoach is er een echte getuige die je zwaktes onthoudt. Elke toekomstige interactie met die coach draagt die herinnering met zich mee.
Er is ook de ‘sociale evaluatiedreiging’: onze prestaties worden slechter als we ons beoordeeld voelen.
Je wordt gespannen, je fatsoenert je manuscript nog wat meer, verandert misschien dingen die niet veranderd hadden moeten worden.
Het machinevoordeel: geen geheugen, geen oordeel
AI onthoudt je eerdere versies of mislukkingen niet. Elke sessie begint vers. En zelfs áls AI je eerdere versies zou onthouden, zou je je er prima bij voelen, het is maar een machine.
Het ELIZA-effect (Weizenbaum, 1966) bewees dit: zelfs primitieve AI zorgde ervoor dat mensen zich openstelden en persoonlijke dingen deelden.
En dan is er het online ‘disinhibitie-effect’ (Suler, 2004): onzichtbaarheid en anonimiteit verminderen zelfcensuur. Als schrijver is dat het laatste wat je wilt. Als je jouw werk deelt met AI, voel je je vrij(er) om je gedachten te uiten.
AI is je ultieme niet-oordelende publiek. Het kan nog steeds pijn doen om te lezen dat je alinea onduidelijk of oppervlakkig is, maar het is makkelijker te verteren omdat het geen mens is die je dit vertelt. En het is nog steeds waardevolle kritiek die je kunt gebruiken.
De toestemming om slecht te schrijven
Met AI kunnen schrijvers werk delen dat ze nooit aan een mens zouden laten zien.
Experimenteren wordt makkelijk als falen geen ‘sociale prijs’ heeft.
Probeer iets, deel het, ontvang kritiek, realiseer je dat het niet de juiste richting is. Probeer het opnieuw. Dien opnieuw in. Dit helpt enorm bij het vinden van de juiste richting, de juiste toon, de juiste scène.
Je kunt snel itereren zonder de verwachtingen van iemand anders te hoeven managen. Je voelt geen noodzaak om je gezicht te redden of competent over te komen. En, dit is cruciaal, je voelt je niet in het defensief gedreven. Je deelt je verhaal of manuscript gewoon en ontvangt de kritiek.
Dit stelt je in staat om nieuwe dingen te proberen, je horizon te verbreden, waardoor je sneller groeit als schrijver. Voor de komst van AI was dit niet mogelijk.
De keerzijde: wat AI-feedback niet kan bieden
Menselijke coaches kennen je reis, je groei, je patronen. Ze helpen je je vooruitgang te begrijpen en trots te zijn op wat je hebt bereikt.
AI zou dit tot op zekere hoogte ook kunnen, maar niet op het niveau van een mens. Dit zit hem in emoties, gevoelens, het vermogen om contact te maken met een ander mens.
Een machine merkt niet op dat je dezelfde fout blijft maken. Stel dat jouw eerste roman bepaalde fouten bevat. In je tweede roman maak je dezelfde fouten.
Een menselijke schrijfcoach die al langer met je werkt, zou die fout benoemen: kom op, dit is tell in plaats van show. Je maakt nog steeds dezelfde fout.
Daarnaast mist AI intuïtie over welke (soort) kritiek jij kunt aanvaarden. Een menselijke schrijfcoach zou de toon van zijn kritiek kunnen aanpassen aan je persoonlijkheid, aan hoe die jou kent, aan je gemoedstoestand. AI zou dat nooit kunnen.
En dan is er de warmte en aanmoediging van menselijk contact, dat zijn eigen waarde heeft. Dit is van een totaal ander niveau dan wat AI zou kunnen.
Er is ook een risico bij het gebruiken van AI voor feedback op je schrijven: je zou AI-feedback te makkelijk kunnen afwijzen. Er is geen relatie die op het spel staat, dus je denkt: ach, het is maar een machine, whatever. Terwijl de feedback waarschijnlijk terecht is.
De ideale aanpak is om AI te gebruiken als je eerste lezer, en op basis van de bevindingen van de AI te itereren, te verbeteren. Daarna kun je jouw menselijke schrijfcoach raadplegen als partner in je ontwikkeling.
De feedbackrelatie heroverwegen
Ik pleit er niet voor dat AI menselijke feedback vervangt. Het is een extra mogelijkheid die de drempel verlaagt om überhaupt feedback te vragen.
Als je als schrijver verlamd bent door schaamte, biedt AI een eerste stap richting opbouwende kritiek. Het geeft je zelfvertrouwen (op termijn) een impuls, en dat bereidt je voor op menselijke kritiek.
Het uiteindelijke doel van AI als feedbacktool is dat je actief feedback zoekt in plaats van die te vermijden.
Dus ja, de beste schrijfcoach is misschien wel eentje die geen emotionele band met je opbouwt. Precies omdat het je in staat stelt om eindelijk je schaamte opzij te zetten en jezelf open te stellen voor kritiek.
