Marcia van der Schaaf: “Het voelde voor mij heel lang als twee aparte verhalen”

Om zich zeker te voelen, verzon Guido een tweede ik: de gigolo Tom Smith. Na jaren schrijven onder pseudoniem schreef Marcia van der Schaaf zijn verhaal op in Alias Tom, voor het eerst onder haar eigen naam. In dit interview vertelt ze hoe ze zijn leven liet lezen als een roman.

Je schreef jarenlang onder het pseudoniem Alicia Chris en bracht Alias Tom voor het eerst onder je eigen naam uit. Wat veranderde er voor jou, en in je schrijven, toen je eigen naam op de cover kwam?

De keuze om mijn eigen naam te gebruiken was snel gemaakt. Onze kinderen waren op dat moment oud genoeg om het onderwerp te begrijpen. Guido geeft zich bloot in het boek en het voelde niet goed om te verschuilen achter een andere naam.

In die zin was het boek een coming out voor Guido en voor mij en dat was spannend. Zeker toen we op het podium stonden op de KamaSutrA-beurs. We hadden zo lang naar dat moment toegewerkt en we waren enorm zenuwachtig. We konden dat met elkaar delen en dat maakte ons project zo bijzonder.

In mijn schrijven was de grootste verandering dat ik een professionele redacteur inhuurde. Dat heeft de tekst zoveel beter gemaakt. Soms zijn het maar kleine dingen die aangepast moeten worden die een groot effect hebben op het verhaal.

Alias Tom past niet in een vastomlijnd genre. Zelf noem je het verhalende non-fictie. Speelde dat mee in je keuze om het via je eigen uitgeverij Bloem Boeken uit te geven? En wat heeft dat zelf uitgeven je geleerd dat je niet had verwacht?

Na de uitzending van Eus’ boekenclub zijn we in gesprek gegaan met verschillende uitgevers. Een faciliterende uitgever viel voor mij af. Maar we waren ook in gesprek met een grote uitgever. Na een aantal gesprekken kwamen we er niet helemaal uit.

Daarna had ik geen geduld meer om te wachten op een reactie van andere uitgevers. Ik heb zelf geïnvesteerd in inhoudelijke en tekstuele redactie. De correctie is door een andere redacteur gedaan. Ik heb een fotoshoot voor de cover geregeld en een vormgever ingehuurd voor het binnenwerk en de cover. Ik deed het zelf, maar wilde een boek dat niet onder deed van een boek van een uitgever. Dat is, denk ik, gelukt.

Soms vind ik het jammer dat we geen passende uitgever hebben gevonden, omdat zij een bereik hebben die Guido en ik niet hebben. Dit verhaal is echt geschikt voor het grote publiek. Helaas kom je er niet tussen bij tijdschriften en praatprogramma’s. Toch hebben we bijna duizend boeken verkocht en dat is voor een selfpubber best veel.

Wat ik leerde van het zelf uitgeven is wat erbij komt kijken om een boek te maken, qua organisatie, geld en tijd. Ik was er dagelijks mee bezig en schreef niets. Dat was onverwacht, maar het was ook leuk. Ik had de vrijheid om alles samen met Guido te beslissen. Misschien was niet alles goed marketingtechnisch gezien, maar we konden wel bij onszelf blijven.

Mijn volgende boek komt uit in september en dat gaat via uitgeverij Just Publishers. Het boek komt in de gids en als we geluk hebben ligt het boek in alle boekhandels. Ik vind het gek dat ik veel uit handen moet geven en ik ben nieuwsgierig wat het verschil is in bereik nu het via een uitgever gaat.

Je deed bij Alias Tom zo’n beetje alles zelf. Van voorfinanciering tot persbericht. Wat vond je het zwaarste aan die ondernemerskant van het schrijverschap?

Het ondernemen vond ik geen probleem, mijn man en ik hebben al jaren een eigen bedrijf, dus dat stukje maakte ik me geen zorgen om. Wel miste ik tijd om te schrijven.

Wat me het meest tegenviel was, hoe lastig het was om aandacht te krijgen voor ons boek. Er zijn mensen geweest die toezeggingen hadden gedaan voor de krant, een tijdschrift of een talkshow, maar uiteindelijk die afspraak niet zijn nagekomen. Ik heb boeken ingekocht op basis van die beloftes.

Gelukkig weten Guido en ik daar een draai aan te geven en staan we nu zelf op boekenbeurzen, wat ontzettend leuk is. Daar ga ik met lezers in gesprek en dat heb ik niet bij een online verkoop. Het boek markeert een persoonlijke reis van Guido en van mij en het persoonlijke contact met de lezers hoort daarbij.

Je woont deels in Andalusië en deels in Nederland. Schrijf je anders op de ene plek dan op de andere? En zo ja, waarom?

Ja, ik denk wel dat ik daar anders schrijf. Er is meer rust en ruimte, met name als ik er alleen ben kan ik me daar goed afsluiten. Ik heb minder verplichtingen.

In Nederland is mijn minibibliotheek ook mijn kantoor en het is de kleinste, donkerste kamer van het huis, wat soms ook lekker kan zijn. Het is echter in contrast met de blauwe lucht en het licht in Spanje. Daar werk ik vaak buiten onder de overkapping.

Alias Tom is gebaseerd op het waargebeurde verhaal van Guido, inclusief huiselijk geweld in zijn jeugd. Hoe ging je om met de verantwoordelijkheid om over iemands waargebeurde, kwetsbare leven te vertellen? Wat mocht wel op papier en wat niet?

Toen Guido mij een doos overhandigde met al zijn persoonlijke spullen erin vond ik dat een eer. Hij vertrouwde mij zijn medische gegevens toe, kaarten, brieven, verslagen van jeugdhulp. We hebben niet echt gesproken wat wel en wat niet.

Sommige stukken zijn voor zijn omgeving lastig te lezen. Ik heb uiterlijke kenmerken en de namen aangepast, maar om wie het gaat herkennen zichzelf er wel in. Toen ik aan dit project begon was Guido nog getrouwd.

Zijn vrouw, in het boek Fleur, wilde geen rol in het geheel. Dat heb ik gerespecteerd. Er zijn wel lezers geweest die daar wat achtergrond of diepgang misten en dat begrijp ik.

De kern van het boek is een alter ego: de onzekere Guido wordt de zelfverzekerde gigolo Tom Smith. Hoe maakte je dat verschil tussen Guido en Tom zichtbaar op de pagina, in stem en toon?

Dat ging denk ik een beetje van nature omdat ik door de jaren heen het verschil in hem zag. Bij onze eerste ontmoeting was hij volledig in zijn gigolo-rol. Later, toen we een paar dagen samen in een huisje op de Veluwe werkten aan dit boek zag ik zijn Guido-kant.

Voor de lezer probeerde ik het duidelijk te maken door de uiterlijke kenmerken te veranderen die hem die zekerheid gaven.

Het grootste compliment dat ik kreeg was van een van Guido’s vaste cliënten die zei dat ik zijn stem had weten te vangen in dit boek.

Hoe paste je in Alias Tom je stijl aan om het trouw én leesbaar te houden? Waar kleurde je in en waar bleef je bij de feiten?

Dat was een uitdaging. Toen ik korte verhalen schreef ging ik vaak naar een hotel. Dan nam ik plaats in de lobby en observeerde ik mijn omgeving. Wat voor afspraken waren er? Sollicitatie? Blind date? Zakelijke afspraak? Daar maakte ik dan een verhaal van. Fictie dus. Nu moest ik me aan de feiten houden. Mijn doel was de lezer aan de hand meenemen in Guido’s verhaal, dat het las als een roman.

In het begin was ik terughoudend met inkleuren omdat ik me strak aan de feiten hield. Dat was goed om de tijdlijn neer te zetten. Daarna ben ik meer gaan inkleuren. Met name plaatsen en uiterlijke kenmerken heb ik aangepast.

De dialogen zijn aannemelijk in die situaties, het is natuurlijk onmogelijk om alle gesprekken exact terug te halen en soms is dialoog nodig om het verhaal voort te duwen. Iedere scene in het boek berust op een ware gebeurtenis, daarin is niets verzonnen.

Er staan heftige scenes in met Guido’s biologische vader, toch was hij bij de lancering. Dat vond ik een bijzonder moment.

Het boek heeft expliciete erotische passages naast een zwaar jeugdverhaal. Hoe schrijf je zo’n intieme scène zodat hij bij het verhaal hoort en niet los komt te staan?

Op dagen dat ik alle kaarten en brieven las van Guido in het tehuis verplaatste ik me in dat jongetje van acht die daar alleen was en zich verlaten voelde.

Ik kon vanuit daar niet schakelen naar het erotische. Die verhalen deed ik op een ander moment. Ik heb ermee geworsteld die twee delen aan elkaar te verbinden. Het voelde voor mij heel lang als twee aparte verhalen, maar uiteindelijk is het gelukt.

Je komt drie keer per jaar samen met de schrijversgroep Vlammende Verzinsels, na jaren van solitair schrijven en publiceren onder een pseudoniem. Wat brengt dat samen schrijven je?

Ik begon al met de schrijfbijeenkomsten toen ik nog onder pseudoniem schreef. Ze hebben me enorme veel gebracht. Het motiveert om te schrijven én te lezen. Iedereen geeft elkaar opbouwende feedback en het is goedkoper dan een schrijfcursus.

Maak je vooraf een uitgewerkte plot, of lag de lijn al grotendeels vast omdat je boek op een waargebeurd verhaal berust? En hoe ging je daarmee om?

Ondanks dat het een waargebeurd verhaal is werk ik wel met een plot. Voor ik begin met schrijven kijk ik naar het personage en wat zijn of haar ontwikkeling gaat zijn. Daaromheen bouw ik de tijdlijn op. Als hulpmiddelen gebruik ik The Artist’s Way van Julia Cameron en Save the Cat Writes a Novel van Jessica Brody.

Wat hoop je dat een lezer meeneemt uit Alias Tom? En waarom?

Het is denk ik een boek dat hoop geeft. Wat je ook meemaakt, probeer het te accepteren en verder te gaan. Guido is van ver gekomen om de man te worden die hij nu is. Ik denk dat veel mensen zichzelf in dit verhaal zouden kunnen herkennen.