Bob van Duuren: “Veel AI-tekst is nog steeds eenheidsworst”

Bob van Duuren schrijft en publiceert al meer dan 35 jaar vakboeken, en inmiddels zet hij AI in voor research, vertaling en proeflezen. In dit interview vertelt de eigenaar van uitgeverij Van Duuren Media hoe hij AI-artefacten herkent, waarom kennisoverdracht andere eisen stelt dan fictie, en wat een auteur sowieso zelf moet kunnen blijven doen.

Je schrijft zelf al ruim 35 jaar boeken en je geeft ze ook uit. Wat doe je bij je eigen boeken anders dan je van je auteurs vraagt?

Om heel eerlijk te zijn: niets. Doel van onze boeken is om kennis over te dragen. Dat moet optimaal gebeuren, zowel via mijn eigen boeken, als via de boeken van onze auteurs.

Wat doe je nu anders dan bij je eerste boek?

Mijn eerste boek dateert van dik 35 jaar geleden, en toen moest research met de hand, via manuals en eventueel de bibliotheek. En veel ‘uitvogelen’. Inmiddels gebruik ik AI voor (desk) research en suggesties

Wat gaat er mis als iemand die zijn vak beheerst voor het eerst een boek gaat schrijven?

Het gebeurt regelmatig dat potentiële auteurs niet kunnen schrijven, helaas. Vaak sturen we ze terug naar de tekentafel (om hulp in te roepen), soms assisteren we ze zelf.

Voor wie schrijft een vakauteur eigenlijk?

Doorgaans voor zijn of haar doelgroep

Hoe beslis je of een onderwerp een boek waard is?

Allereerst inhoud – past het bij ons fonds? Daarna: marktkennis, beetje research en intuïtie. Maar tegenwoordig speelt het netwerk van de auteur een steeds grotere rol.

Krijgen jullie meer manuscripten binnen sinds AI beschikbaar is voor iedereen? En zo ja, zijn ze beter of slechter geworden, en waarom?

Ik heb wel dat idee. Sommige manuscripten zijn (veel) beter (!), andere vereisen nog steeds heel veel werk, helaas.

Met AI ziet elke tekst er verzorgd uit. Waar let je nu op als er een manuscript binnenkomt?

Typische AI-artefacten. Eerst waren het EM-dashes en ‘Of je nu..’-constructies, vandaag de dag zijn het staccato zinnen en niet-constructies (‘de vraag is niet dit, maar dat…’)

In november 2024 liet je een boek van zo’n 260 pagina’s volledig door ChatGPT vertalen en hoefde je er maar vijf kleine correcties in door te voeren. Is er nog een redacteur aan te pas gekomen, en waarom wel of niet?

Ikzelf. Bij ons is er altijd een human in the loop, aangezien mijn naam (als uitgever) op al onze boeken staat. We geven niets ongezien uit. In dit geval hoefde ik slechts vijf correcties (vertaalfouten) door te voeren.

Je zei in 2025 eens dat het jullie redactietijd en kosten scheelt als AI meeschrijft. Wat gebeurt er dan niet meer met zo’n tekst?

Zoals gezegd lezen we zelf alles – dat verandert niet. Maar veel teksten zijn gelukkig in zoverre beter, dat er geen d/t-fouten en dergelijke meer in staan. Sterker nog: taalkundig zijn de aangeleverde teksten vaak (min of meer) perfect. Maar de AI-artefacten blijven wel een probleem. Desalniettemin kan ik teksten die ‘door AI zijn gehaald’ of met behulp van AI zijn geschreven sneller redigeren. En daarnaast kan ik (zelf) AI gebruiken om bronnen te controleren, evenals (te) stellige uitspraken. Dat scheelt veel tijd.

Je zei dat AI voor literaire romans nog niet volstaat maar voor jullie vakboeken meestal wel. Waarin zit hem dat verschil?

Bij een non-fictieboek (zoals ‘ons soort boeken’) is kennisoverdracht de drijfveer. En dan maakt het doorgans minder uit hoe iets verwoord is, aangezien kennisoverdracht de primaire functie is. Bij fictie spelen emotie, beschrijvingen, woordkeuze enzovoort veel meer een rol. Een lezer wil vaak het verhaal worden ingezogen. Veel AI-tekst is nog steeds eenheidsworst, omdat de gebruiker (auteur) onvoldoende kennis heeft om er meer uit te halen dan er in zit. Ik denk wel dat een vaardige AI-fictieauteur een beter AI-manuscript zou kunnen afleveren dan een auteur die niet weet hoe genAI precies werkt.

Je gebruikt AI ook om te proeflezen. Wat ziet zo’n model, en wat ontgaat het?

Het ziet steeds meer; soms sta ik echt versteld. Klein voorbeeld: in een manuscript met honderden voetnoten antwoordde de AI dat bepaalde voetnootnummers niet in de juiste volgorde stonden, terwijl ik daar niet om had gevraagd. Ook onjuiste kopregels (in de uiteindelijke PDF-drukproef) worden feilloos gesignaleerd. Ik gebruik AI nu bijna 4 jaar, en ik sta nog steeds versteld. Maar AI is niet onfeilbaar, dus een enkel foutje kan achterblijven.

Wat moet een schrijver zelf kunnen, hoe goed AI ook wordt?

Nadenken over wat hij of zij aan de lezer wil overdragen; dat is het beginpunt. Daarbij maakt het niet uit of je AI inzet voor research, schrijven of redactie. Maar de basis is het idee dat de auteur heeft.

Schrijf je je volgende boek nog zelf? En waarom wel of niet?

Om heel eerlijk te zijn: steeds minder. Maar, zie ook de vorige vraag. Het zaadje plant ik helemaal zelf. Ik vraag nooit aan AI; wat wordt ons volgende boek?